• Yeni təhlillər göstərir ki, qlobal miqyasda hər 10 xərçəng halından dördünə qədərinin qarşısını almaq olar. Aparılan tədqiqat riskləri azaltmaq, həyatları xilas etmək üçün daha güclü tütün nəzarətinə, habelə digər tədbirlərə ehtiyac olduğunu vurğulayır.

BMT-nin Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) və onun nəzdindəki Beynəlxalq Xərçəng Tədqiqatları Agentliyi (IARC) tərəfindən aparılan tədqiqatda tütün, alkoqol, yüksək bədən kütlə indeksi, fiziki hərəkətsizlik, hava çirkliliyi və ultrabənövşəyi şüalanma da daxil olmaqla qarşısı alına bilən 30 səbəb araşdırılır. Servikal xərçəngə səbəb ola bilən insan papillomavirusu (HPV) kimi xərçəngə səbəb olan doqquz infeksiya da ilk dəfə olaraq siyahıya daxil edilib. Tədqiqatın nəticələri hər il fevralın 4-də qeyd olunan Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Günü ilə əlaqədar dərc edilib.

Qeyd olunub ki, xərçəng xəstəliyi 2020-ci ildə dünyada təxminən 10 milyon ölümə səbəb olub. Proqnozlar göstərir ki, mövcud tendensiyalar davam edərsə, 2040-cı ilə qədər yeni halların 50 faiz artacağı gözlənilir ki, bu da effektiv profilaktika strategiyalarına təcili ehtiyac olduğunu vurğulayır.

Tədqiqatın nəticələri 185 ölkədə 36 xərçəng növündən əldə edilən məlumatlara əsaslanır. Hesablamalar göstərir ki, 2022-ci ildə bütün yeni xərçəng hallarının 37 faizi - təxminən 7,1 milyonu qarşısı alına bilən səbəblərlə əlaqəlidir. Tütün xərçəngin əsas qarşısı alına bilən səbəbidir və bütün yeni halların 15 faizinə səbəb olur, ardınca infeksiyalar (10 faiz) və spirtli içki istehlakı (3 faiz) gəlir. Ağciyər, mədə və uşaqlıq boynu xərçəngi həm kişilərdə, həm də qadınlarda qarşısı alına bilən bütün halların təxminən yarısını təşkil edir. Ağciyər xərçəngi siqaretçəkmə və hava çirkliliyi ilə daha çox əlaqəlidir, mədə xərçənginə isə “Helicobacter pylori” infeksiyası səbəb olur. Uşaqlıq boynu xərçəngi bir çox halda HPV ilə bağlıdır.

Qarşısı alına bilən xərçəng hallarının nisbəti kişilərdə qadınlara nisbətən xeyli yüksəkdir. Yeni xərçəng halları kişilərdə 45 faiz, qadınlarda isə 30 faiz baş verir. Kişilərdə siqaretçəkmə bütün yeni xərçəng hallarının təxminən 23 faizini, infeksiyalar 9 faizini, spirtli içkilər isə 4 faizini təşkil edir. Qadınlar arasında infeksiyalar bütün yeni xərçəng hallarının 11 faizini, yüksək bədən kütlə indeksi isə 3 faizini təşkil edir.

Hesabatda güclü tütün nəzarəti tədbirləri, alkoqolun tənzimlənməsi, HPV və hepatit B kimi xərçəngə səbəb olan digər infeksiyalara qarşı peyvənd strategiyalarının əhəmiyyəti qeyd olunur. Havanın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması, daha təhlükəsiz iş yerləri, daha sağlam qida və fiziki aktivliyin təşviqi də vacibdir.

Bundan əlavə, ÜST bildirib ki, səhiyyə və təhsildən tutmuş enerji, nəqliyyata qədər müxtəlif sektorlar üzrə əlaqələndirilmiş fəaliyyət milyonlarla ailəni xərçəng bəlasından xilas edə bilər. (AZƏRTAC)